Bilim insanları, Dünya’nın dönüş suratının yıllar ve on yıllar boyunca sebep çok küçük ölçülerde değiştiğine ait yeni bir düzenek ortaya koydu. Araştırmaya nazaran gezegenin derinliklerindeki çekirdek ve manto arasındaki etkileşimler, Dünya’nın dönüş suratını etkileyerek gün uzunluğunda birkaç milisaniyelik farklılıklara sebep olabiliyor.
Dünya’da bir günün 24 saat olduğu kabul edilse de gezegenin kendi ekseni etrafındaki dönüşü büsbütün sabit bir süratte gerçekleşmiyor. Son derece hassas ölçüm sistemleri sayesinde bu küçük değişimler takip edilebiliyor.
Yaklaşık 30 yıllık müşahedeler, Dünya’nın sıvı dış çekirdeğinin dönüş suratının belli devirlerde değiştiğini ortaya koyuyor. Çekirdek kimi periyotlarda hızlanırken daha sonra yavaşlayabiliyor. Buna karşılık yaklaşık 3 bin kilometre kalınlığındaki manto, dönüş suratındaki bu değişime aykırı yönde reaksiyon veriyor.
Çekirdek Ve Manto Ters Yönde Hareket Ediyor
Bilimsel bilgilere nazaran dış çekirdeğin dönüşünün hızlandığı devirlerde manto çok küçük ölçüde yavaşlıyor. Çekirdeğin yavaşladığı devirlerde ise mantonun dönüşü bir ölçü hızlanıyor.
Araştırmacılar, bu karşılıklı değişimin Dünya’nın açısal momentumunun korunmasıyla ilişkili olduğunu kıymetlendiriyor. Çekirdek ve manto arasındaki açısal momentum alışverişi, gezegenin toplam dönüş suratındaki küçük değişimlere yansıyor.
Mantodaki çok küçük dönüş farklılıkları sonucunda bir günün müddeti birkaç milisaniye uzayabiliyor yahut kısalabiliyor. Bu değişimler beşerler tarafından günlük ömürde fark edilemeyecek kadar küçük olsa da hassas ölçüm teknikleriyle belirlenebiliyor.
Yerçekimsel Tork Yeni Bir Açıklama Sunuyor
Nature mecmuasında 23 Eylül’de yayımlanan çalışmada, Alberta Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Huifeng Zhang ile Prof. Matthew Dumberry, gün uzunluğundaki bu değişimlerin mümkün sistemlerinden birine ait yeni bir model sundu.
Araştırmacılar, katı iç çekirdeğin dönüşündeki değişimlerin “yerçekimsel tork” ismi verilen bir tesir oluşturabileceğini belirtiyor. İç çekirdeğin kusursuz biçimde global olmaması, farklı kütle dağılımlarına sahip bölgelerin manto ile yerçekimi yoluyla etkileşmesine imkân sağlayabiliyor.
Bu etkileşimin çekirdek ile manto arasında açısal momentum transferine sebep olabileceği ve münasebetiyle Dünya’nın dönüş suratını etkileyebileceği bedellendiriliyor.
Sürtünme Ve Elektromanyetik Etkiler De Rol Oynuyor
Araştırmacılar, çekirdek-manto etkileşiminin sadece yerçekimsel kuvvetlerle açıklanamayacağına dikkat çekiyor. İki katman arasındaki sonda meydana gelen sürtünme ile elektromanyetik direnç de dönüş hareketinin değişiminde rol oynuyor.
Bu kuvvetlerin yerçekimsel torkun tesirini dengelediği ve Dünya’nın dönüş suratındaki değişimlerin sonlu kalmasına katkıda bulunduğu düşünülüyor.
Çalışmaya nazaran gün uzunluğunda ölçülen küçük dalgalanmalar, çekirdek ile manto arasında tesirli olan bu kuvvetlerin vakit içerisinde birbirlerine nazaran değişen istikrarından kaynaklanıyor olabilir.
İç Çekirdek Yaklaşık 10 Yıllık Döngülerle Şekil Değiştirebilir
Araştırmacılar ayrıyeten Dünya’nın iç çekirdeğinin yaklaşık 10 yıllık vakit dilimlerinde yavaş ve viskoz biçimde hal değiştirebileceğini öne sürüyor. Bu cins yapısal değişimlerin çekirdek ile manto arasındaki etkileşimleri etkileyebileceği ve gezegenin dönüş suratında gözlenen uzun periyotlu dalgalanmalara katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
Yeni çalışma, Dünya’nın derinliklerindeki katmanların birbirleriyle nasıl etkileşim kurduğuna ait anlayışın geliştirilmesine katkı sunarken, bu süreçlerin gezegenin dönüş hareketine nasıl yansıdığını açıklamaya yönelik yeni bir çerçeve ortaya koyuyor.
İlk yorum yapan olun