Matematik dünyasının yaklaşık 90 yıldır çözülemeyen en kıymetli sorunlarından biri olan Navier-Stokes denklemlerine ait yapay zekâ savı, bilimsel bir muvaffakiyet tartışmasının ötesine geçti. OpenAI’ın şimdi kamuya açmadığı gelişmiş modellerinden biriyle sorunu çözdüğünü duyurmasının akabinde, Türk-Amerikalı matematikçi Levent Alpöge ile New York Üniversitesi profesörü Tristan Buckmaster’ın misal bir prosedür üzerinde daha evvelce çalıştığının ortaya çıkması yeni bir tartışma başlattı.
Tartışmanın merkezinde ise bilimsel katkının paylaşımı ve araştırmacıların yapay zekâ şirketleriyle yürüttüğü çalışmaların fikrî mülkiyet boyutu bulunuyor.
OpenAI Binlerce Yapay Zeka Ajanını Seferber Etti
OpenAI’ın açıklamasına nazaran çalışma 1 Eylül’de başlatıldı. Şirket, şimdi piyasaya sürülmeyen yeni modelini Clay Matematik Enstitüsü’nün Milenyum Problemleri arasında yer alan açık matematik soruları üzerinde sınamak istedi.
Navier-Stokes sorunu için yaklaşık 10 bin yapay zekâ casusu tıpkı anda çalıştırıldı. Sistem sadece bu çalışma kapsamında yaklaşık 2,7 milyon bildiri oluştururken, 130 milyar civarında çıktı tokenı kullandı.
Modelin tahlili yaklaşık 88 saat içerisinde oluşturduğu, ortaya çıkan matematiksel ispatın Lean isimli formal doğrulama sistemiyle denetim edilmesinin ise 17 saat sürdüğü bildirildi.
OpenAI, elde edilen sonucun düzgün formda başlayan üç boyutlu bir akışkan hareketinin makul kaideler altında sonlu bir müddet içinde tekilliğe ulaşabileceğini gösterdiğini savunuyor. Şirket, çalışmanın Clay Matematik Enstitüsü tarafından tanımlanan tahlil yollarından ikisini karşıladığını belirtiyor.
Türk Matematikçi Aynı Araştırma Hattında Çalışıyordu
Ancak OpenAI’ın çalışmasından evvel Levent Alpöge ve Tristan Buckmaster’ın yaklaşık bir yıldır benzeri bir matematiksel yaklaşım üzerinde çalıştığı ortaya çıktı.
Araştırmanın rastgele bir şirket projesi olmadığı, Alpöge’nin Anthropic’te çalışmasına karşın bu çalışmayı ferdî olarak yürüttüğü belirtildi. İki araştırmacı çalışmalarında hem Anthropic’in Claude modellerinden hem de OpenAI’ın Codex sisteminden yararlanıyordu.
Buckmaster’ın aktardığına nazaran araştırmada kıymetli ilerleme 15 Ağustos’ta sağlandı. İki matematikçi, düzgün dış kuvvet altında Boussinesq ve üç boyutlu Euler denklemlerinde sonlu vakitte tekillik oluşturmayı başardı.
Bu çalışmalardan birine ilişkin delilin da 22 Ağustos’ta Lean sistemi kullanılarak doğrulandığı belirtildi.
Yazarlar Konusunda Anlaşmazlık Çıktı
Buckmaster ve Alpöge bu kademede Navier-Stokes sorununa ait 1 milyon dolarlık Milenyum Problemi’ni bütünüyle çözmüş değildi. Lakin kullandıkları metot, soruna ulaşabilecek sıra dışı araştırma yollarından biri olarak değerlendiriliyordu.
Tartışma, 6 Eylül’de OpenAI ile araştırmacılar arasında gerçekleştirilen görüşmelerin akabinde daha da büyüdü. Buckmaster’ın açıklamasına nazaran OpenAI tarafı, kendi yapay zekâ modelinin zorlanmış Navier-Stokes sorununda tam bir ispat ürettiğini bildirdi.
Buckmaster, tahlilin “düzgün dış kuvvet” yaklaşımını kullanmasının dikkat cazibeli olduğunu belirtti. Zira kendisi ve Alpöge de uzun müddettir tıpkı metot üzerinde çalışıyordu.
Görüşmelerde ortak ya da koordineli bir yayın yapılması ihtimali de gündeme geldi. Buckmaster, OpenAI araştırmacısı Sébastien Bubeck’in seçeneklerden biri kapsamında Navier-Stokes sonucunu kendisinin yazabileceğini lakin Alpöge’nin müellifler arasında bulunmamasının istendiğini öne sürdü.
Bu yaklaşımın münasebeti olarak Alpöge’nin OpenAI’ın rakibi Anthropic’te çalışması gösterildi.
OpenAI Yazarlık İddiasını Reddetti
OpenAI cephesi ise bu anlatıma karşı çıktı. Bubeck, Alpöge’nin kendi araştırmasındaki yazarlığının kaldırılmasını hiçbir vakit talep etmediğini savundu.
Bubeck’e nazaran görüşmelerde tartışılan bahis, OpenAI’ın ürettiği Navier-Stokes delilinin Buckmaster tarafından yine yazılmasıydı. Bir Anthropic çalışanının OpenAI tarafından oluşturulan delilde müellif olarak yer almasının uygun olmayacağı görüşünün lisana getirildiğini belirtti.
OpenAI CEO’su Sam Altman da takımının süreç boyunca dürüst hareket ettiğini söyledi. Altman, başlangıçta iki grubun tıpkı sorunu büsbütün çözdüğünü düşündükleri için ortak bir duyuru yapmak istediklerini, fakat çalışmalar yayımlandığında kullanılan yolların değerli ölçüde farklı olduğunun görüldüğünü tabir etti.
Böylece tartışma, sorunun matematiksel olarak çözülüp çözülmediği sorusunun yanında, bilimsel katkının kime ilişkin olduğu sıkıntısını de gündeme taşıdı.
Codex Üzerinden Yürütülen Çalışmalar Gündemde
Tartışmanın bir başka boyutunu ise araştırmacıların OpenAI eserleri üzerinden gerçekleştirdiği şimdi yayımlanmamış çalışmalar oluşturdu.
Buckmaster, araştırma sürecinde hazırlanan taslakların değerli kısmında Codex kullandıklarını ve bunun için OpenAI’a önemli ölçüde kullanım fiyatı ödediklerini açıkladı.
Buckmaster, OpenAI ile yaptığı görüşmede yeni modelin araştırmacıların özel oturumlarına direkt erişip erişmediğini sorduğunu, kendisine kullanıcı datalarının direkt aranmadığının söylendiğini aktardı.
OpenAI da resmi açıklamasında makul kullanıcı datalarına tahlil sırasında erişilmediğini bildirdi. Bununla birlikte şirket, Alpöge ve Buckmaster’ın eser kullanımından elde edilen kimliksizleştirilmiş dataların geçmişte modellerin geliştirilmesine katkıda bulunmuş olma ihtimalini büsbütün dışlamadı.
Bu durum, bilim insanlarının şimdi yayımlanmamış araştırmalarını yapay zekâ araçlarıyla yürütmesinin ileride doğurabileceği fikrî mülkiyet ve veri güvenliği meselelerini da gündeme getirdi.
OpenAI 1 Milyon Dolarlık Ödülü Talep Etmeyecek
Navier-Stokes problemi, Clay Matematik Enstitüsü tarafından 2000 yılında belirlenen yedi Milenyum Problemi arasında bulunuyor. Bu sorunların her biri için 1 milyon dolarlık ödül öngörülüyor.
Ancak OpenAI’ın sorunu çözdüğünü açıklaması, şirketin mükafatı çabucak alabileceği manasına gelmiyor. Şirket, kelam konusu 1 milyon dolarlık mükafatı talep etmeyeceğini açıkladı.
Clay Matematik Enstitüsü’nün kuralları doğrultusunda bir tahlilin ödüllendirilebilmesi için öncelikle uygun bir matematik yayınında yayımlanması ve akabinde matematik topluluğu tarafından incelenmesi gerekiyor. En az iki yıllık kıymetlendirme sürecinin akabinde genel bir kabul oluşması durumunda enstitünün resmi inceleme süreci başlayabiliyor.
Dolayısıyla OpenAI’ın ortaya koyduğu ispatın hakikaten Milenyum Problemi’ni çözüp çözmediğinin nihaileşmesi uzun yıllar sürebilecek bir süreci gerektiriyor.
Tartışma Yapay Zeka Ve Bilim İlişkisini Gündeme Getirdi
Navier-Stokes tartışmasının değeri sadece yaklaşık 90 yıldır açık olan bir sorunun yapay zekâ tarafından çözülmüş olabileceği tezinden kaynaklanmıyor. OpenAI’ın binlerce yapay zekâ casusunu ve çok yüksek hesaplama kapasitesini tek bir matematik sorununa kısa müddette yöneltebilmesi, akademik araştırmalar ile büyük teknoloji şirketleri arasındaki güç istikrarına ait yeni sorular ortaya çıkarıyor.
Bir araştırmacının yıllar boyunca geliştirdiği matematiksel yaklaşımı yapay zekâ araçlarıyla ilerletmesi, tıpkı araçları geliştiren şirketlerin çok daha büyük modeller ve hesaplama kaynaklarıyla birebir soruna yönelmesi halinde bilimsel katkının hudutlarının nasıl belirleneceği tartışılıyor.
Levent Alpöge’nin isminin müelliflik tartışmasının merkezine yerleşmesi de bu sebeple sadece OpenAI ile Anthropic arasındaki rekabetle sonlu görülmüyor.
Navier-Stokes sorunu etrafında yaşanan gelişmeler, yapay zekâ çağında bilimsel keşfin sahipliği konusunda temel bir soruyu tekrar gündeme taşıyor: Bir fikri insan ortaya koyup ispatın tamamlanmasını yapay zekâ sağladığında, bilimsel keşfin sahibi kim olacak?
İlk yorum yapan olun