Son yıllarda ortalama hayat müddetini uzatabilmek ismine biyoloji alanında çok farklı formüller deneniyor. Çeşitli destek besinlerden kemirgenlerin ömrünü uzatan özel ilaçlara kadar geniş bir yelpazede çalışmalar yürütülürken, tıp literatürüne yansıyan son bulgular odağı büsbütün gökyüzünden laboratuvar tezgahlarına çevirdi.
Saygın bilim dergisi PNAS’ta yayımlanan yeni bir araştırma, yaşlanma tesirleriyle çabada biyolojik formüllerin dışına çıkarak fizikî bir gücü, yani elektriği devreye soktu. Bilim insanları, genetik şifreleri beşerle büyük oranda benzerlik gösteren deniz üzümleri üzerinde yaptıkları deneylerde, denetimli elektrik akımlarının kök hücreleri canlandırdığını ve dokuların yenilenme suratını artırdığını tespit etti.
Söz konusu gelişme, kısa vadede insanların birer elektrik kaynağına bağlanarak gençleşeceği manasına gelmiyor. Lakin elde edilen bilgiler, biyolojik sistemlerde vakit içinde oluşan yıpranmaları elektrik gücüyle onarmanın teorik olarak mümkün kılındığını gösterdi. Hücrelerin elektrik uyarımı sonrasında adeta bir sıfırlanma ve tekrar başlama evresine girdiğini fark eden uzmanlar, kas proteinlerinde yaşanan kısa müddetli duraklamanın akabinde metabolik faaliyetlerin eskisinden çok daha güçlü bir ivmeyle geri döndüğünü kaydetti. Hücresel seviyedeki bu dalgalanmanın, insan bedeninin çok ağır bir spor seansından sonra gösterdiği toparlanma refleksiyle yüksek oranda benzerlik taşıdığı vurgulanıyor.
Deniz üzümlerindeki genetik benzerlik kapıyı araladı
Araştırmada tulumlular olarak da bilinen deniz üzümlerinin seçilmesi rastgele bir durum değil. Deniz tabanına tutunarak hayat süren bu omurgasız canlılar, hayati dokularını kök hücreleri sayesinde her hafta baştan aşağı yenileyebiliyor ve genetik yapılarının yaklaşık yüzde 70’ini insan geniyle paylaşıyor. Deney ortamında bu canlı kümelerine kalp piline misal bir sistemle kısa periyodik elektrik akımı verildi. Uygulama sonucunda elektrik alan kolonilerin daha sağlıklı bir yapıya kavuştuğu, boyutlarının büyüdüğü ve renklerinin açıldığı gözlendi. Üstelik canlılardaki büyüme ve üreme sinyalleri de en üst düzeye ulaştı. Beşer dakikalık yalnızca üç seans uygulamanın tetiklediği bu dinamizm, canlıların bünyesinde aylarca kalıcı oldu.
Bilim insanları süreç sonrasında canlıların gen haritasını incelediğinde; hücre bölünme suratından güç üretimine, kök hücre tamiratından hasarlı DNA tamiratına kadar pek çok kritik sürecin olumlu etkilendiğini gördü. Elektriğin hücre içinde harekete geçirdiği bu genetik yol, memelilerin ağır antrenmanlar sonrasında bağışıklık hücrelerinde yaşanan değişimle tam bir paralellik sergiliyor. Öteki bir deyişle elektrik akımı, hücreye güya ağır bir idman yapılmış üzere sinyal göndererek bedeni savunma ve tamir moduna geçiriyor.
Sosyal medyada yansıtılan “büyülü bir gençlik iksiri” algısının tersine, bilim insanları duruma temkinli yaklaşıyor. Araştırmacılar şimdilik sırf kolay bir deniz canlısındaki yaşlanma hasarlarını denetim altına almayı başarmış durumda. Tekrar de kök hücrelerin yenilenme gücü hesaba katıldığında, onları elektrikle uyarmayı öğrenmek; ilerleyen devirlerde yaşlılığa bağlı kas kayıplarının, kısırlığın ve dejeneratif rahatsızlıkların tedavisinde orijinal kapılar açabilir.
Tıpta kalp ritmini düzenlemek adına elektriği uzun yıllardır kullanan Stanford Üniversitesi uzmanları, bir sonraki evrede bu usulün insan kanındaki kök hücrelerde inançla çalışıp çalışmayacağını test edecek. Bu çalışma ömrün hudutlarını büsbütün ortadan kaldırmasa da, yaşlanmayı geri dönülemez bir baht olmaktan çıkarıp müdahale edilebilir bir biyolojik aksaklık olarak görmenin yolunu açabilir.
