Tarih öncesi devirlerde yaşayan insan topluluklarının salgın üzere sebeplerle kitlesel ölümlerle nasıl yüzleştiği, arkeolojik kalıntıların derinliklerinde gizlenen genetik şifrelerle aydınlanıyor. Bilim dünyası, geçmiş yüzyıllarda milyonlarca insanın hayatına mal olan veba salgınının bilinen en eski izlerine Sibirya’nın güneydoğusundaki antik bir yerleşimde ulaştı. Yaklaşık beş bin beş yüz yıl öncesine ilişkin avcı-toplayıcı toplulukları inceleyen uzmanlar, bakteriyel bir enfeksiyonun toplumsal çöküşe nasıl taban hazırladığını ortaya çıkardı. Kopenhag Üniversitesi bünyesinde çalışmalarını yürüten paleogenetik uzmanı Doktor Frederik Seersholm, elde edilen dataların bu ölümcül hastalık ile yüksek ve ani mevt oranları arasındaki direkt ilgiyi kanıtlayan en eski somut doküman olduğunu tabir etti.
Mezarlık Alanları Mercek Altına Alındı
Araştırmacılar, dünyanın en esaslı su havzalarından biri olan Baykal Gölü yakınlarındaki dört farklı mezarlık alanını mercek altına aldı. Buradan çıkarılan kırk iki bireye ilişkin antik DNA örneklerini inceleyen laboratuvar takımları, on sekiz iskelette “Yersinia pestis” isimli bakterinin kalıntılarını saptadı. Kemikler üzerinde yapılan incelemelerde rastgele bir darbe, yaralanma yahut savaş izine rastlanmadı. Bu durum, toplu ölümlerin tek sorumlusunun amansız bir salgın olduğunu tescilledi. Karbon testleri, trajedinin tek bir vakit diliminde yaşanmadığını, tersine yüzlerce yıl arayla iki büyük dalga halinde bölgeyi vurduğunu gösteriyor. Birinci yıkım devri günümüzden beş bin beş yüz yirmi ila beş bin iki yüz altmış beş yıl evvel gerçekleşirken, ikinci büyük dalga ise beş bin üç yüz on beş ile dört bin iki yüz otuz beş yıl öncesi arasına tarihleniyor.
Çocukların Bağışıklığını Vuran Özel Bir Gen Saptandı
Oxford Üniversitesi’nden antik DNA uzmanı Doktor Ruairidh Macleod, mezar odalarındaki defin sisteminin salgının yayılım suratına dair trajik ayrıntılar barındırdığını söylüyor. Anne, baba ve çocukların yan yana ya da koyun koyuna gömülmüş olması, hastalık sürecinde aile fertlerinin birbirine bakım sağlarken enfeksiyonu kapma ihtimalini akıllara getirdi. Yapılan genetik tahliller, ani ölümlerin bilhassa sekiz ila on bir yaş kümesindeki çocuklarda yoğunlaştığını netleştirdi. Bakterinin yapısını inceleyen bilim insanları, çocuk yaştakilerin savunma sistemini büsbütün çökerten “YPM” isimli süperantijenik bir toksin geni keşfetti. Bu kritik keşif, tarih öncesi çağlardaki birinci veba çeşitlerinin öldürücü gücü hakkında bilim topluluğunda uzun müddettir devam eden tartışmalı fikir ayrılıklarına da son noktayı koyuyor. Avrasya topraklarında bu hastalığın varlığı bilinse de ne denli ölümcül olabileceği birinci sefer bu genetik datayla ispatlandı.
Dağ Sıçanları Baş Kuşkulu Duyuru Edildi
Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri de hastalığın insan popülasyonuna nereden bulaştığı sorusunun cevabı. Uzmanlar, günümüzde de bu bakterinin doğal taşıyıcısı olan dağ sıçanlarını baş kuşkulu olarak duyuru etti. Günümüz Sibirya’sında bile bu hayvanların kürkünü yüzen ya da etini tüketen lokal halk arasında enfeksiyon hadiseleri görülmeye devam ediyor. Antik çağlardaki avcı-toplayıcı kavimlerin bu kemirgenlerle çok sıkı bağlar kurduğu, hatta hayvanın kesici dişlerini kolye ucu ve mezar armağanı yapacak kadar onlara kültürel kıymet atfettiği biliniyor. Saygın bilim dergisi Nature’da yayımlanan bu kapsamlı makale, vebanın ana çıkış merkezinin Orta Asya ve Güney Sibirya düzlükleri olduğu yönündeki eski teorilerin doğruluğunu tescilledi.
