Bilim insanları, Kuzey Atlantik’teki Atlantis Masifi bölgesinde gerçekleştirdikleri derin deniz sondajıyla, Dünya’nın kabuğunun altında işleyen devasa bir sıvı deveran sistemine dair kıymetli bulgular elde etti. JOIDES Resolution araştırma gemisi tarafından yürütülen çalışma kapsamında deniz tabanının 1.268 metre altına kadar inen sondaj kuyusu açılarak, olağan kaidelerde ulaşılamayan üst manto kayaçlarına erişildi.
Araştırmacılar, tektonik hareketlerin yüzeye yaklaştırdığı peridotit kayaçlarından alınan örnekleri inceleyerek, milyonlarca yıldır devam eden yer altı sıvı dolanımına ait yeni ipuçlarına ulaştı.
300 Dereceyi Aşan Sıvılar Kayaçlarla Etkileşim Halinde
Laboratuvar tahlillerinde, kayaçların gözeneklerinde hapsolmuş “oluşum suyu” örneklerinin 300 santigrat derecenin üzerindeki sıcaklıklarda kayaçlarla uzun mühlet etkileşim içinde kaldığı belirlendi.
Geochemistry, Geophysics, Geosystems mecmuasında yayımlanan araştırma, deniz suyunun okyanus kabuğundaki çatlaklardan derinlere sızarak burada ısındığını, kayaçlarla kimyasal tepkiye girdikten sonra tekrar yüzeye taşındığını ortaya koyuyor.
Uzmanlara nazaran bu doğal dolanım sistemi, sırf Dünya’nın iç yapısının anlaşılması açısından değil, derin deniz ekosistemlerinin güç döngüsünü açıklaması bakımından da büyük değer taşıyor.
Kayıp Şehir Hidrotermal Bacaları Yaşamın Merkezinde
Sondaj alanının yaklaşık 800 metre güneyinde, bilim dünyasının uzun müddettir ilgiyle takip ettiği “Kayıp Şehir” (Lost City) hidrotermal baca sistemi bulunuyor.
Yaklaşık 900 metre derinlikte yer alan bu hidrotermal bacalar, yer altında ısınan suyun hidrojen ve metan bakımından zenginleşerek deniz tabanından dışarı çıkmasıyla oluşuyor. Aşırı sıcaklık, yüksek basınç ve büsbütün karanlık ortama karşın bölge çok sayıda mikroorganizmaya konut sahipliği yapıyor.
Güneş Işığı Olmadan Yaşam Mümkün
Araştırmanın en dikkat cazip sonuçlarından biri ise bu ekosistemlerde yaşayan canlıların güç üretim yolu oldu.
Güneş ışığının hiç ulaşmadığı bu derinliklerde fotosentez mümkün olmadığı için mikroorganizmalar, hidrotermal bacalardan çıkan hidrojen, metan ve başka kimyasal bileşikleri kullanarak güç üretiyor. Bilim insanları bu süreci kemosentez olarak tanımlıyor.
Yeni bulgular, yer altındaki sıvı sirkülasyon sisteminin bu kimyasal maddelerin oluşumunda kritik rol oynadığını ve derin deniz hayatını direkt desteklediğini gösteriyor.
Dünya Dışı Yaşam Araştırmalarına da Işık Tutabilir
Atlantis Masifi, Kuzey Amerika, Avrasya ve Afrika levhalarının etkileşim alanında yer alırken, elde edilen datalar sırf Dünya’nın jeolojik yapısını anlamaya katkı sağlamıyor. Araştırmacılar, güneş ışığı olmadan sadece kimyasal güçle sürdürülebilen bu hayat biçiminin, Europa ve Enceladus üzere buzla kaplı okyanus dünyalarında muhtemel hayat araştırmaları için de kıymetli bir model oluşturabileceğini kıymetlendiriyor.
Bilim beşerlerine nazaran okyanus tabanındaki bu doğal laboratuvar, ömrün sırf Güneş’e bağımlı olmadığını gösteren en güçlü delillerden biri olmayı sürdürüyor.
