Rusya iktisadı, Kremlin’in olumlu tablo çizmeye çalışan açıklamalarına karşın son yılların en kuvvetli devirlerinden birini geçiriyor. Ukrayna savaşı sonrası uygulanan yaptırımlar, dış ticarette yaşanan kırılmalar ve artan savunma harcamaları, ülkenin birçok stratejik kurumunu direkt etkilemiş durumda. Bu baskının hissedildiği alanlardan biri de uzun yıllar boyunca Rusya’nın global itibar sembollerinden sayılan uzay programı.
İsveç Dışişleri Bakanı Maria Malmer Stenergard tarafından paylaşılan tahlillerde, Rus iktisadının son beş yılda önemli ölçüde küçüldüğü ve toplam ekonomik büyüklüğünün artık ABD’nin Teksas eyaletinin gerisine düştüğü belirtiliyor. Tıpkı süreçte savaşın ekonomik maliyetinin yüz milyarlarca dolara ulaştığı tabir ediliyor.
Savunma bütçesinin Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana en yüksek düzeye çıkmasıyla birlikte, devlet kaynaklarının büyük kısmı askeri alanlara yönlendirildi. Bu durumdan etkilenen kurumlar ortasında Roscosmos da yer alıyor. Rus uzay ajansı, gelir kaybını azaltabilmek için dikkat cazip bir prosedüre başvurmuş durumda: Roketlerin üzerine reklam almak.
Roket gövdeleri reklam alanına dönüştü
Aslında uzay araçlarında reklam kullanılması Rusya için büsbütün yeni bir uygulama değil. 1990’lı yıllarda Pepsi, Mir Uzay İstasyonu’nun dışına yerleştirilen dev bir maket için milyonlarca dolar ödeme yapmıştı. 2000 yılında ise Pizza Hut logosu, Memleketler arası Uzay İstasyonu’na gönderilen bir Proton roketinde yer aldı.
Ancak geçmişte daha çok tek seferlik ticari mutabakatlar olarak görülen bu uygulamalar artık daha sistemli hale geliyor. Vladimir Putin’in onay verdiği yeni düzenleme sonrası, devlet takviyeli roketlerde özel şirket reklamları kullanılmasının önü açıldı. Böylelikle banka, restoran zinciri ve medya şirketlerinin logoları Rus roketlerinde görünmeye başladı.
Roscosmos’un maksadı, devlet bütçesi üzerindeki baskıyı hafifletmek ve özel daldan ek gelir yaratabilmek. Lakin uzmanlara nazaran elde edilen reklam gelirleri, yaşanan büyük ekonomik kayıpların yanında epey hudutlu kalıyor.
Uzay programındaki dikkat cazip gerileme
Rusya’nın uzay dalında yaşadığı mali sorunun temel nedenlerinden biri, savaş sonrası milletlerarası iş birliklerinin büyük ölçüde sona ermesi. Avrupa Uzay Ajansı dahil birçok yabancı müşteri, Soyuz ve Proton roketlerini kullanmayı bıraktı. Bu gelişmenin Roscosmos’a yaklaşık 2,5 milyar dolarlık gelir kaybı yaşattığı belirtiliyor. Buna karşılık reklam mutabakatlarından sağlanabilecek yıllık gelirin sadece birkaç milyon dolar düzeyinde kalabileceği konuşuluyor.
Ekonomik baskının tesiri operasyonel faaliyetlerde de görülüyor. Roscosmos, maliyetleri azaltmak maksadıyla Milletlerarası Uzay İstasyonu’ndaki vazife müddetlerini altı aydan sekiz aya çıkardı. Bunun yanında yıllık roket fırlatma sayısında da önemli düşüş yaşandı. Son iki yılda Rusya’nın yıllık fırlatma sayısı 17 düzeyine kadar geriledi. Salgın devri hariç tutulduğunda bu sayı, Yuri Gagarin’in uzaya çıktığı 1961’den bu yana görülen en düşük düzeylerden biri.
