Dünyadaki her insanın bir vakitler yalnızca kahverengi gözlerle hayata baktığını biliyor muydunuz? Bu durum yaklaşık 10 bin yıl evvel değişmeye başladı. Gen haritamızda birdenbire beliren küçük bir sapma, iristeki melanin üretimini büsbütün değiştirdi. Böylelikle insanlık, bugün hayranlıkla baktığımız renkli göz dünyasıyla tanıştı.
Ama bu renk cümbüşü içinde bir tanesi var ki, sayıca başkalarından çok daha geride kalıyor. Amerikan Oftalmoloji Akademisi tarafından paylaşılan bilgiler, yeşil gözün global nüfustaki yerini açıkça ortaya koymuş durumda. Bu renk, dünya genelinde sadece yüzde 2’lik bir kesimde bulunuyor.
Tabii ki bölgesel olarak durum biraz farklı. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri hudutları içinde bu oran yüzde 9 düzeyine kadar çıkabiliyor. Yeniden de genel tabloya bakıldığında yeşil, dünyanın en az rastlanan göz rengi olma özelliğini koruyor.
Okul yıllarında biyoloji öğretmenlerimizden göz renginin kolay bir matematik kuralıyla işlediğini dinlerdik. Kahverenginin baskın, mavinin ise çekinik olduğu söylenirdi daima. Fakat genetik bilimi bu kadar sığ kurallarla hudutlu değil. O denli durumlar var ki, iki mavi gözlü anne babanın kahverengi gözlü bebekleri dünyaya gelebiliyor. Renk tonlarındaki bu muazzam çeşitlilik, onlarca farklı genin birbiriyle girdiği karmaşık bir iştirakin sonucu.
Bu büyük iştirakte asıl yükü “OCA2” ismindeki tek bir gen sırtlıyor. Sistemin işleyişinde yüzde 75 üzere önemli bir yükü bulunan bu gen, kahverengi pigmentlerin olgunlaşma sürecini yönetiyor. Çabucak yanı başındaki “HERC2” geni ise bir nevi denetim düzeneği üzere devreye girerek üretimi kısıtlıyor. Bu kısıtlama göz renginin açılmasını sağlayan ana etken. Yeşil gözlerin bu kadar ender olmasının temel sebebi de tam olarak burada kapalı; zira bu genlerin yan yana gelmesi son derece hassas bir istikrara dayanıyor.
Aslında yeşil göz diye bir şey yok
Madalyonun öbür yüzünde ise tam bir optik illüzyon kapalı. Yeşil gözlü insanlara ne kadar yakından bakarsanız bakın, aslında orada hiç yeşil pigment göremezsiniz. Karşımızdaki bu büyüleyici ton, büsbütün ışığın yaptığı ufak bir oyundan ibaret. İristeki az ölçüde bulunan kahverengi pigment, yumurta sarısında da yer alan “lipokrom” isimli sarı yağ pigmentiyle bir ortaya gelir. Işığın bu katmana çarpıp yansımasıyla birlikte, insan beyni bu karışımı yeşil olarak algılar. Mavi gözlerde ise bu sarı ton hiç olmadığı için ışık direkt mavi dalga uzunluğunda geri döner.
Kategoriler oluşturup gözleri renklerine nazaran ayırsak bile dünyada büsbütün birebir göz yapısına sahip iki kişi bulamazsınız. Bir irisi mikroskop altına aldığınızda çizgiler, gölgeler ve lekelerle örülü eşsiz bir sanat yapıtıyla karşılaşırsınız. Bu özel doku, yalnızca genlerle değil, anne karnındaki büyüme süreciyle de direkt alakalı. İşte bu yüzden, genetik olarak birbirinin kopyası olan tek yumurta ikizleri dahi biyometrik göz tarayıcılarında birbirinin yerine geçemez. Diğer bir deyişle her insan kendi gözlerinde taklit edilemez bir imza taşır.
İlk yorum yapan olun