Göçmen kuşların ve postacı güvercinlerin kapalı havalarda, fırtınada bile yollarını kaybetmemesi tabiatın en büyük gizemlerinden biri olarak bilinir. Bilim dünyası, bu canlıların yeryüzünün manyetik alanını hissettiğini bilse de, şimdiye kadar bu yeteneğin kaynağını tam olarak çözememişti.
Bilimsel mecmua Science’ta yayımlanan yeni bir araştırma, bu navigasyon yeteneğinin ardındaki biyolojik mekanizmayı gözler önüne serdi. Bonn Üniversitesi ve Bonn Üniversite Hastanesi uzmanları tarafından gerçekleştirilen çalışma, postacı güvercinlerin karaciğerindeki demir zengini bağışıklık hücrelerinin birer pusula üzere çalıştığını ve istikamet bilgisini beyne ilettiğini ortaya koydu.
Bugüne kadar kuşların navigasyon yeteneği için üç farklı varsayım öne sürülüyordu. Bunlar gaga üstündeki manyetik parçacıklar, hücrelerdeki iyon kanalları ve gözdeki retina piksellerinin ışıkla etkileşimi üzerine heyetiydi. Lakin bu varsayımların hiçbiri, zifiri karanlıkta ya da kapalı havalarda kuşların nasıl bu kadar net istikamet bulabildiğini tam olarak açıklamaya yetmiyordu.
Laboratuvardan gökyüzüne uzanan kanıtlar
Araştırmacılardan Clivia Lisowski, bedendeki eskiyen kırmızı kan hücrelerini parçalayan karaciğer ile dalağın ağır demir barındırdığını, bu yüzden doğal bir manyetik özelliğe sahip olduğunu tabir etti. Güvercin dokuları üzerinde yapılan laboratuvar testleri, en ağır demir birikiminin ve manyetik reaksiyonun karaciğerde toplandığını doğruladı.
Bilim insanları bu bulguyu netleştirmek ismine 34 postacı güvercinle 19 kilometrelik bir rotada deney gerçekleştirdi. Kuşların bir kısmının karaciğerindeki demir zengini bağışıklık hücreleri süreksiz olarak pasif hale getirilirken, öbür kümeye müdahale edilmedi. Bulutlu bir günde salınan kuşlardan doğal bırakılanlar yuvalarına çabucak ulaştı. Karaciğer hücreleri baskılanan güvercinler ise istikametlerini kaybetti ve lakin sonraki gün güneş açtığında yollarını bulabildi. Güneşli havada yapılan denemelerde ise tüm kuşlar güneş ışınlarını kullanarak maksada ulaştı. Bu durum, gökyüzü kapalıyken kuşların büsbütün karaciğerlerindeki bu sisteme güvendiğini gösteriyor.
Bu keşif, yarasalar ve köpekbalıkları üzere öteki canlıların da manyetik alanları nasıl algıladığına dair yeni kapılar açıyor. Londra Zooloji Derneği’nden Simon Spiro ve Oxford Üniversitesi’nden Hal Drakesmith üzere isimler ise kuşların tek bir sisteme bağlı kalmadığını düşünüyor. Uzmanlara nazaran, uzun aralı uçuşlarda karaciğerdeki bu pusula ana rolü üstlenirken, amaca yaklaşıldığında beyindeki başka sistemler devreye giriyor.
