İnsanlığın gökyüzündeki en büyük yapısı, yani Uluslararası Uzay İstasyonu, yakında okyanusun derinliklerine gömülecek. Lakin NASA’nın emektar istasyonu gökyüzünden indirme senaryosu, etraf örgütleri ile devlet denetçileri arasında büyük bir tartışmanın fitilini ateşlemiş durumda.
Resmi takvime nazaran süreç, 2028 yılında istasyonun Rus segmenti tarafından yapılacak hareketlerle başlayacak. Çabucak akabinde, SpaceX tarafından üretilen özel bir araç yapıya kenetlenecek ve istasyonu okyanusa gerçek itecek. 2030 sonu yahut 2031 başında gerçekleşmesi beklenen bu kesin atak, Pasifik’in en ücra noktası olan Nemo Noktası’nı hedefliyor.
Merkezi Washington’da bulunan Okyanus Vakfı Başkanı Mark Spalding, bu operasyonun milletlerarası hukukta önemli bir korumasızlık yarattığı görüşünde. Mevcut Uzay Sorumluluk Sözleşmesi, düşen enkazın bir devlet toprağına ziyan vermesi halinde fırlatıcı ülkeye tazminat yükümlülüğü getiriyor. Ne var ki kelam konusu açık denizler olduğunda uzay ajansları için hiçbir yasal paklık yahut rehabilitasyon mecburiliği yok. Kurumlar, enkazın düşüşünü denetim edebildikleri her an yasal boşluktan faydalanıp okyanusları gaye seçiyor.
Futbol alanı büyüklüğündeki bu kütlenin atmosfere girişi sırasında her kesimin yanmayacağı bir gerçek. Yoğun metaller deniz tabanına çöktüğünde oradaki hassas ekosisteme ne olacağı ise tam bir muamma. Üstelik bu devasa düşüşün kümülatif atmosferik tesirleri de şimdi gereğince incelenmedi. Spalding, ulusal yetki alanlarının dışındaki deniz etrafını müdafaayı amaçlayan yeni Açık Denizler Anlaşması’nın (BBNJ) bu operasyon için devreye sokulması gerektiğini savunuyor.
Operasyon öncesi şeffaflık talebi
Okyanus Vakfı, pasifik sularına yapılacak bu tehlikeli operasyondan evvel acil adımlar atılmasını istiyor. Etraf uzmanlarının öncelikli talepleri şu biçimde:
- Deniz tabanına inecek enkaz alanı ve atmosferik ziyanlar için kapsamlı bir tesir değerlendirmesi yapılması,
- Suya gömülecek tüm gereçlerin listesinin kamuoyuna dürüstçe açıklanması,
- Londra Protokolü ve BM Deniz Hukuku Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerin hukuksal tahlilinin tamamlanması.
Açık denizlerin hakkını savunacak hükümran bir sahibi bulunmuyor. İnsanlık, uzaydaki muvaffakiyetlerinin faturasını müdafaasız deniz ekosistemlerine kesmekten vazgeçmek zorunda. İstasyonun planlanan bu sonu, memleketler arası sulardaki yasal boşlukların kapatılması ismine tarihi bir dönüm noktası olabilir.
