Bir roket fırlatılıyor ve dünya bunu lakin sonradan öğreniyor… Çin’in geçtiğimiz hafta gerçekleştirdiği Long March 12B fırlatması, tam olarak bu türlü bir sahneyi yaşamamıza neden oldu. Bu fırlatma yalnızca teknolojik bir ilerlemeyi değil, uzay yarışındaki kuralsız rekabeti de gözler önüne serdi.
Pazartesi günü İç Moğolistan’daki Dongfeng Ticari Uzay İnovasyon Test Alanı’ndan lokal saatle 16.40’ta havalanan roket, yaklaşık 72 metre uzunluğuyla Çin’in ticari uzay programının şimdiye kadarki en argümanlı adımlarından birini temsil ediyor. Devlet dayanaklı CASIC (Çin Havacılık Bilimi ve Endüstrisi Kurumu) tarafından geliştirilen Long March 12B, SpaceX’in Falcon 9’uyla direkt rekabet etmek üzere tasarlandı. Evvelki modele kıyasla çok daha güçlü olan bu roket, alçak Dünya yörüngesine 22 ton yük taşıyabiliyor.
Uyarı yok, açıklama geç geldi!
Fırlatmanın teknik muvaffakiyetinden çok, nasıl gerçekleştirildiği memleketler arası kamuoyunu rahatsız etmiş durumda. Düşen roket modüllerinin uçak yahut gemilere ziyan vermemesi için hava ve deniz alanı ikazlarının evvelden yapılması, uzay sanayisinde standart güvenlik protokolü olarak kabul görür. Bu fırlatmada ise hiçbir bildirim yapılmadı; CASIC başarıyı duyurduğunda roket çoktan yörüngesindeydi. Bölüm analistleri bu durumun yeni olmadığına dikkat çekse de her seferinde birebir riski beraberinde getirdiğini vurguluyor.
İlk misyonda tekrar kullanılabilirlik testi yapılmadı. Bununla birlikte CASIC, SpaceX’in Falcon 9’da uyguladığı dikey iniş usulünü ilerleyen fırlatmalarda Long March 12B’ye de entegre etmeyi planlıyor. Bu adım gerçekleşirse Çin’in ticari uzay maliyetleri önemli oranda düşecek.
Bin Yelken yükseliyor, gözlemevleri telaşla izliyor
Roketin taşıdığı yük de en az fırlatma biçimi kadar dikkat alımlı. Long March 12B, Çin’in Starlink’e rakip olarak inşa ettiği “Qianfan” uydu takımyıldızının, milletlerarası literatürdeki ismiyle “Thousand Sails” yani Bin Yelken projesinin 10. uydular paketini muvaffakiyetle yörüngeye bıraktı. Lakin bu uydular, tıpkı Starlink’tekiler üzere astronomi otoritelerinin belirlediği parlaklık eşiklerini aşıyor. Gece gökyüzü müşahedelerini zorlaştıran ışık kirliliği sorunu, bilim dünyasında giderek büyüyen bir telaşa dönüşmüş durumda.
Rekabet sırf yörüngeyle de hudutlu değil. Ay, iki üstün güç ortasındaki en büyük çekişme noktası haline gelmiş durumda. NASA’nın Artemis programı 2028’de astronotları Ay’a taşımayı hedeflerken, Çin kendi taykonotlarını 2030 öncesinde Ay’a ulaştırmayı planlıyor. Bu doğrultuda devasa mürettebat roketi Long March 10A ile Mengzhou uzay aracının fırlatılması gündemde; başka bir roketle gönderilecek Lanyue Ay modülü ise yörüngede beşerli araçla kenetlenerek misyonu tamamlayacak. Üstelik Çin, NASA’nın başarılı Ay yörüngesi uçuşunun akabinde kendi programını daha da hızlandırma kararı aldı.
