Binlerce yıldır çölün ortasında yükselen Giza’daki Büyük Piramit, sadece boyutuyla değil dayanıklılığıyla da bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. Antik dünyanın günümüze ulaşan tek mükemmeli olan yapı, tarih boyunca Mısır’ı vuran güçlü sarsıntılara karşın neredeyse hiç ziyan görmedi. Yeni yayımlanan araştırma ise bu fevkalâde direncin ardındaki mimari sırrı ortaya çıkardı.
Firavun Khufu için yaklaşık 4 bin 600 yıl evvel inşa edilen Büyük Piramit, geçen onca vakte karşın yüksekliğinden sırf yaklaşık 10 metre kaybetti. Halbuki bölge, yüzyıllar boyunca önemli sarsıntılar yaşadı. 1847’de Fayum yakınlarında meydana gelen 6,8 büyüklüğündeki sarsıntı ve 1992’de Kahire etrafını etkileyen 5,9 büyüklüğündeki sarsıntı bunların en dikkat cazibeli örnekleri ortasında yer alıyor. 1992’de piramidin tepesinden birkaç taş düşse de ana yapı çatlamadan ayakta kalmayı başardı.
Bu sıra dışı dayanıklılığın nedenini araştıran Kahire’deki Ulusal Astronomi ve Jeofizik Araştırma Enstitüsü’nden yerbilimci Asem Salama ve grubu, piramidin içine ve etrafına onlarca hassas sensör yerleştirdi. Turist yoğunluğunun olmadığı saatlerde yapılan ölçümler, yapının sarsıntı dalgalarına karşı nasıl reaksiyon verdiğini birinci defa ayrıntılı biçimde ortaya koydu.
Araştırmacıların aktardığına nazaran Büyük Piramit’in içindeki titreşimler hayli kararlı bir frekansta ilerliyor. Fakat yapının bulunduğu tabanın doğal titreşim frekansı bundan önemli biçimde farklı. İşte tam da bu fark, zelzele dalgalarının piramitle birebir ritimde hareket etmesini engelliyor. Diğer bir sözle yapı, yerden gelen yıkıcı enerjiyi büsbütün içine çekmek yerine onu büyük ölçüde dışarıda bırakmayı başarıyor. Piramidin geniş tabanı, simetrik geometrisi ve devasa kireçtaşı blokları da bu doğal savunma düzeneğini destekliyor.
Deprem dalgalarını kesen özel odalar
Modern yapılarda sismik titreşimler ekseriyetle üst çıktıkça daha tehlikeli hale gelir. Büyük Piramit’te de emsal bir durum görülüyor lakin makul bir noktadan sonra tablo değişiyor. Yaklaşık 61 metre yükseklikte bulunan ve Firavun Khufu’nun mezar odasının üzerine inşa edilen “basınç rahatlatma odaları”, sarsıntı dalgalarının yükselişini adeta kesiyor. Birinci etapta bu boşlukların, mezar odasının üzerindeki dev taş blokların baskısını azaltmak gayesiyle yapıldığı düşünülüyordu. Lakin yeni tahliller, bu katmanlı boşlukların birebir vakitte güçlü bir sismik sönümleyici misyonu gördüğünü ortaya koydu.
Araştırmacılar, üst yanlışsız ilerleyen titreşimlerin bu odalar sayesinde değerli ölçüde gücünü kaybettiğini belirtiyor. Böylelikle sarsıntının yapının doruğuna ulaştığında çok daha zayıf hale geldiği düşünülüyor.
Antik mühendislik çağdaş yapılara ilham verebilir
Uzmanlara nazaran antik Mısırlı ustalar, uzun yıllara yayılan tecrübelerle sarsıntı direncini artıran son derece gelişmiş teknikler geliştirdi. Artık misal ölçümlerin Giza’daki öbür piramitlerde de yapılması planlanıyor.
Her piramidin farklı eğimlere ve iç mimariye sahip olması, o periyotta mühendislik bilgisinin daima geliştiğini düşündürüyor. Yeni bulgular sırf geçmişin sırlarını çözmekle hudutlu değil. Araştırmacılar, bu antik yapı tekniklerinin çağdaş sarsıntı mühendisliğine ve tarihi yapıtları müdafaa çalışmalarına da kıymetli katkılar sağlayabileceğini belirtiyor.
