Uzaydaki en büyük ömür kaynağımız olan Güneş, dışarıdan bakıldığında her ne kadar sessiz ve parlak bir küre üzere görünse de iç dünyasında işler hiç de o denli ilerlemiyor. Bilim insanları uzun müddettir yıldızın kalbinden yükselen ses dalgalarını takip ederek iç yapının haritasını çıkarıyor. Helyosismoloji ismi verilen bu özel prosedür sayesinde, tam kırk yıllık devasa bir data havuzu incelendi.
Birmingham Güneş Titreşimleri Ağı (BiSON) bünyesinde yer alan altı gelişmiş teleskobun 1987 yılından bu yana topladığı bu bilgiler, yıldızın ritmik kalp atışlarında daha evvel hiç karşılaşılmamış kalıcı bir değişimin başladığına işaret ediyor. Olağan kurallarda Güneş, sakinlik ile patlamaların tepe yaptığı periyotlar ortasında mekik dokuduğu 11 yıllık dönemler yaşıyor. Şu günlerde ise 25. Güneş Döngüsü isim verilen sürecin zirve noktasını şimdi ardımızda bıraktık. Fakat Monthly Notices of the Royal Astronomical Society mecmuasında yer bulan yeni bir araştırma, farklı bir kopuşu gözler önüne serdi. Yıldızın derinliklerindeki titreşim frekansları ile yüzeyinde gözlenen klasik hareketlilik ortasındaki bağ, 23. döngüden bu yana birinci kere koptu. Geçmişteki 24. döngü beklenmedik derecede sönük kalmıştı. İçinde bulunduğumuz 25. döngü de yüzeydeki lekeler açısından zayıf bir profil çiziyor. Buna rağmen, derinlerden gelen sismik sinyaller içerideki yapının aslında son derece güçlü ve hareketli olduğunu net bir halde kanıtlıyor.
Manyetik güç yüzeyin altına sıkışıyor
Yıldızın merkezinden yükselen farklı frekanstaki titreşimler, iç yapıda önemli bir tekrar yapılanma yaşandığını gösteriyor. Güneş’in uzay havasına taraf veren muazzam manyetik kuvveti, her yeni döngüde daha sığ bir alana sıkışmaya başladı. Bu güç, direkt gözlemlenebilen fotosfer katmanının çabucak altında toplanıyor.
Araştırmaya liderlik eden Profesör Bill Chaplin, yıldızın kendi içinde yükselip alçalan etkin bir biyoritmi bulunduğunu, ama yüzeydeki ölçümlerin bu gizli öyküyü anlatmada yetersiz kaldığını belirtiyor. Chaplin’e nazaran Güneş, onlarca yıla yayılacak büsbütün farklı bir davranış modeline geçiş yapıyor olabilir. Manyetik aktivitenin her döngüde yüzeye biraz daha yakın bir noktaya hapsolması, astronomi tarihinde birinci kere kaydedilen bir durum olarak dikkat cazibeli.
Yale Üniversitesi çatısı altında çalışmalarını sürdüren Profesör Sarbani Basu da bu sıra dışı durumu onaylayan isimler ortasında. Basu, iç titreşimler ile yüzey hareketleri ortasındaki bu yeni bağın yalnızca zayıflayan manyetik alanlarla açıklanamayacağını vurguluyor. Eldeki datalar, Güneş’in manyetik enerjiyi yüzey altında depolama ve saklama biçimini büsbütün değiştirdiğini gösteriyor.
Bu değişim, Dünya’daki hayat için de kritik bir ehemmiyet taşıyor. Zira Güneş’te meydana gelen bu yer değişimleri; yörüngedeki uyduları, global bağlantı ağlarını ve yeryüzündeki elektrik şebekelerini büsbütün felç edebilecek jeomanyetik fırtınaları tetikleme gücüne sahip. Uzay hava durumunu gelecekte hakikat varsayım edebilmek, artık yıldızın alt katmanlarında yaşanan bu yapısal dönüşümü ne kadar güzel çözebileceğimize bağlı.
Bilim dünyası artık, derinlerdeki bu hareketliliğin kalıcı bir dönüşüm mü yoksa süreksiz bir evre mi olduğunu anlamaya çalışıyor. Araştırma grubu, bu büyük gizemi aydınlatabilmek ismine BiSON teleskop ağını kullanarak mevcut döngünün kalan yıllarını ve 2030 civarında başlaması beklenen 26. döngüyü yakından izlemeyi sürdürecek.
