Kuzey Kutup Okyanusu’nun ıssız bir köşesinde, geçmişin karanlık sırları gün yüzüne çıkıyor. Svalbard takımadalarında yer alan ve söz manası “Ceset Burnu” olan Likneset bölgesindeki donmuş topraklar, global ısınmanın tesiriyle süratle eriyor. Bu erime, 17. ve 18. yüzyıllarda buraya gömülen denizcilerin hasar görmüş vücutlarını yine yeryüzüyle buluşturuyor.
İnsanlığın balina avcılığına olan ilgisi, lambaları aydınlatmak ve sanayi makinelerini yağlamak için kullanılan balina yağına duyulan gereksinimle başladı. Hollandalı kaşif Willem Barentsz, 1596 yılında Spitsbergen adasını keşfettiğinde bu bölgenin balinalarla dolu olduğu anlaşıldı. 1612 yılından itibaren bölgede sistemli bir avcılık faaliyeti başladı. Yüzyılın ortalarına gelindiğinde ise avcıların ağır baskısı nedeniyle balinalar kıyı şeridini terk ederek açık denizlere kaçtı. Avcılar da boş durmadı; açık denizlerde avlanmayı ve yağı gemilerde işlemeyi öğrendi. Svalbard Müzesi’nin aktardığı bilgilere nazaran, 17. yüzyılın sonlarında her yaz yüzlerce balina avlama gemisi buzlar ortasında bu amansız takibi sürdürüyordu.
Hollandalı denizciler, keşfettikleri yerlere söz manalarıyla isim vermeyi seviyordu. En büyük ada olan Spitsbergen’in kuzeybatı kıyısındaki Likneset, yani Ceset Burnu da bu alışkanlığın bir eseri olarak kayıtlara geçti. Global iklim krizi, bir vakitler kalıcı olarak donduğu düşünülen bu topraklardaki mezarları artık tek tek açıyor. Ortaya çıkan görünüm ürkütücü olsa da Norveç Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü ve Oslo Üniversitesi Hastanesi uzmanlarına eşsiz bir inceleme fırsatı sundu. Araştırmacılar Lise Loktu ve Elin Therese Brødholt, daha âlâ bir hayat umuduyla kutup dairesine gelen insanların kuvvetli hayatlarını inceleme altına aldı.
İskelet kalıntıları üzerinde yapılan tahliller, ölenlerin tamamının biyolojik olarak erkek ve çoğunlukla 20 ila 25 yaşları ortasında olduğunu gösterdi. PLOS One mecmuasında yayımlanan çalışmaya nazaran, bu genç insanların neredeyse tümü ağır hastalıklarla uğraş ediyordu. İnceleme yapılan 19 şahıstan 18’inde, C vitamini eksikliğinden kaynaklanan ve diş eti kanamalarına, eski yaraların tekrar açılmasına yol açan iskorbüt hastalığının izlerine rastlandı. Üstelik meseleleri bununla da hudutlu değildi; iskeletlerde çocukluk periyodunda geçirilen ağır beslenme yetersizlikleri ve raşitizm izleri de tespit edildi.
Kutup kaidelerinde çalışmak, genç vücutları çok kısa müddette yıpratmıştı. İncelenenlerin neredeyse tamamında, olağanda yaşlı insanlarda görülen kireçlenme ve eklem rahatsızlıkları belirlendi. Bilhassa omuzlar, köprücük kemikleri ve dirsekler üzere üst beden bölgeleri ağır iş yükü nedeniyle büsbütün deforme olmuştu. Kemiklerdeki güzelleşmiş kırıklar ve omurga hasarları, ölümlerin ani bir kazadan çok uzun müddetli fizikî gerilimin birikmesiyle gerçekleştiğine işaret ediyor. Uzmanlar, bu kalıntıların Avrupa’nın birinci petrol sanayisinin insani maliyetini gözler önüne serdiğini belirtiyor. Fakat iklim krizi nedeniyle bu tarihi arşivler, şimdi büsbütün incelenemeden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. Erimeyen toprakların erimesi ve kıyı erozyonu, insanlık tarihinin bu trajik sayfalarını bir daha geri gelmeyecek formda siliyor.
