Gökbilimciler, Güneş Sistemi’nin en dış çeperinde, Kuiper Kuşağı’nda yer alan küçük bir gök cisminin etrafında birinci defa atmosfer tespit etti.
Nature Astronomy mecmuasında yayımlanan çalışma, kozmosun oluşumundan kalan bu soğuk ve küçük kayaların “atmosfer tutamaz” halindeki genel bilimsel kanıyı yerle bir etti.
Neptün’ün ötesindeki buzlu dünyalar (TNO), ekseriyetle çok düşük sıcaklıkları ve zayıf yerçekimleri nedeniyle atmosfer barındıramayacak kadar küçük kabul edilir.
Şimdiye kadar bu bölgede yalnızca dev cüce gezegen Plüton’un ince bir atmosfere sahip olduğu biliniyordu.
Ancak 2002 XV93 ismi verilen ve yalnızca 500 kilometre çapındaki (Plüton’un yaklaşık beşte biri) küçük cisim, tüm varsayımları boşa çıkardı.
Kyoto Üniversitesi’nden Dr. Arimatsu ve ekibi, Ocak 2024’te gerçekleşen az bir gök olayını takip etti. 2002 XV93, uzak bir yıldızın önünden geçerken yıldızın ışığında beklenmedik bir değişim yaşandı:
- Kademeli Kararma: Hava katmanı olmayan bir cisim yıldızın ışığını birdenbire keserken, 2002 XV93 yıldızın önünden geçerken ışık yaklaşık 1,5 saniye boyunca yumuşak bir formda azalıp yine arttı.
- İnce Bir Kabuk: Gökbilimciler, bu ışık kırılmasının lakin cismi çevreleyen, Dünya atmosferinden 5 ila 10 milyon kat daha ince bir gaz katmanıyla açıklanabileceğini belirtti.
BUZ VOLKANLARI MI, KOZMİK ÇARPIŞMA MI?
Bilim insanları, bu minik dünyanın etrafındaki atmosferin nasıl oluştuğuna dair iki temel senaryo üzerinde duruyor:
- Kriyo-volkanizma (Buz Volkanları): Gök cisminin alt katmanlarından yüzeye püsküren metan, azot yahut karbonmonoksit üzere gazlar bu atmosferi daima yeniliyor olabilir.
- Kozmik Çarpışma: Bir kuyruklu yıldızın 2002 XV93’e çarpması sonucu yer altındaki gazlar açığa çıkmış olabilir. Şayet sebep çarpışmaysa, bu atmosferin ömrünün yalnızca birkaç yüz yıl olduğu varsayım ediliyor.
Bu keşif, Kuiper Kuşağı’ndaki binlerce küçük cismin sanılandan çok daha “canlı” ve jeolojik olarak etkin olabileceğini gösteriyor.
Eğer atmosfer bir buz volkanı eseri ise, Güneş Sistemi’nin en uzak köşelerinde hala sıcak ve gaz çıkışı sağlayan iç düzeneklerin çalıştığı kanıtlanmış olacak.
