Haziran ayında Beyaz Saray tarafından açıklanan 2026 mali yılı bütçe taslağı, NASA’nın bilimsel çalışmalarında önemli bir kesintiye işaret ediyordu. Bu plan, bilhassa bilim projeleri ve uzay araştırma programlarının finansmanını neredeyse yarı yarıya azaltmayı hedefliyordu. Bu gelişmeler üzerine, Temmuz ayında Trump idaresi, birçok uzay misyonunun vazifelerine son vermesi ve büsbütün iptal edilmesi için hazırlıklar yapılmasını talep etmişti. Sonuç olarak, NASA’nın bilimsel programlarının geleceği büyük bir belirsizlik içindeydi.
Ancak, bu kriz ortamında Kongre devreye girdi. ABD Kongresi, bütçe konusunda yürütülen görüşmelerde NASA’nın bütçe ve proje portföyünü müdafaa tarafında güçlü bir duruş ortaya koydu. Yaz ve sonbahar periyotlarındaki süreç boyunca, bilimsel faaliyetlerin sonlandırılmasının önüne geçildi ve etkin takviye sağlandı. Pazartesi günü gerçekleşen kesin bütçe kararıyla, NASA için toplam 24,4 milyar dolarlık fon tahsis edildi. Bu sayı, 2026 mali yılı için yıllık bütçenin sırf %1 oranında azaltılmasıyla, 7,25 milyar dolar düzeyine düştü.
Olumlu Gelişmeler ve Bütçe Durumu
Casey Dreier, The Planetary Society’nin uzay siyasetleri yöneticisi, ortaya çıkan bütçe planını hayli memnuniyetle karşıladı. Yıllardır NASA’nın finansal kısıtlamalara maruz kalmasına karşı faal bir halde kampanya yürüten Dreier, bu sonucu “beklediğimden çok daha iyi” formunda kıymetlendirdi. “Bu bütçede eleştirilecek çok az nokta var,” diyerek, planlanan kesintilerin sonlu tutulmasından ötürü memnuniyetini lisana getirdi.
Ancak, yeni bütçe, 2025 yılında uygulanan istekli emeklilik programı ve Trump idaresinin kurumlarda işçi azaltımı siyasetlerinin tesirlerini büsbütün ortadan kaldırmıyor. Yani, insan kaynağında yaşanan kayıplar ve işçi sayısındaki düşüşler hala devam ediyor. Bu durum, NASA’nın operasyonal kapasite ve bilimsel verimlilik açısından olumsuz tesirlerle müsabakasına neden olabiliyor.
Gelecek Planlar ve Beklentiler
NASA’nın önündeki en büyük risk ise Mars Sample Return (MSR) projesi oldu. Bu proje, Mars’tan örnek getirilerek bilim dünyasına yeni bilgiler kazandırmayı amaçlıyordu. Fakat, bütçe dokümanında açıkça belirtiliyor ki, “Önerilen haliyle bu proje finansmanını sürdürememektedir.” Bu durum, planlanan bilimsel gayelerin ertelenmesine yahut iptaline neden olabilir. Ayrıyeten, bu projeye ayrılması planlanan yaklaşık 10 milyar dolar, şu an için belirsizliğe yol açmış durumda.
Yine de, yeni bütçede Mars’a yönelik alternatif planlar masaya yatırılıyor. “Mars Future Missions” isimli yeni program için 110 milyon dolar ayrıldı. Bu fon, radar sistemleri, iniş ve yüzey araştırma teknolojilerinin geliştirilmesine odaklanacak. NASA’nın eski planlar doğrultusunda, Mars’tan örnek getirme gayesi, gelişen teknolojik ve finansal dinamikler nedeniyle sonraki yıllara kalmış olabilir. Yeni idare, Mars’a yapılacak beşerli misyonlar ve yüzey araştırmaları konusunda farklı bir strateji benimsemeye hazırlanıyor.
Bunun yanı sıra, bütçe başka kıymetli projeleri de destekliyor. Venus’a gönderilmesi planlanan DAVINCI sondası tekrar listede yer alıyor. Ayrıyeten, Uranüs ve Ay’a odaklanan yeni gelişmeler için de finansman sağlanıyor. 10 milyon dolar kıymetindeki yörünge aracı ve 150 milyon dolar pahasındaki Dünya’ya yakın sistemleri inceleyecek teleskop projeleri, uzun vadeli gayelere ulaşmak için umut vaat ediyor. Bu gelişmeler, NASA’nın bilimsel emellerinden vazgeçmediğinin ve gelecekte yeni keşifler için kapıların açık kaldığının göstergesidir.
