Bilim insanlarının yaptığı yeni bir araştırma, Dünya’nın dış çekirdeğinin sanılandan çok daha hareketli ve karmaşık bir yapıya sahip olabileceğini ortaya koydu. Bulgular, dış çekirdeğin sadece homojen bir sıvı metal katmanından oluşmadığını, farklı özelliklere sahip maddelerin vakit içinde hareket ettiği dinamik bir bölge olabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, Dünya’nın binlerce kilometre derinliğindeki bu bölgeyi incelemek için alışılmadık bir bilgi kaynağından yararlandı. Fransa’nın geçmişte gerçekleştirdiği yer altı nükleer denemelerinin oluşturduğu sismik dalgalar, dış çekirdekteki değişimleri anlamak için kullanıldı.
Nükleer Denemelerden Gelen Sismik Veriler İncelendi
Virginia Tech’ten jeofizikçi Ying Zhou, Fransa’nın 1977-1995 yılları arasında Fransız Polinezyası’ndaki Mururoa Atolü’nde gerçekleştirdiği yer altı nükleer denemelerinin akabinde oluşan sismik dalgaları tahlil etti.
Dünya’nın içinden binlerce kilometre ilerleyen bu dalgalar, Kazakistan’daki bir sismik müşahede istasyonunda kaydedildi. Denemelerin birbirine yakın bölgelerde gerçekleştirilmiş olması ise araştırmacılara farklı yıllardaki ölçümleri karşılaştırma imkanı sundu.
Böylece emsal güzergahlardan ilerleyen sismik dalgaların seyahat sürelerindeki değişimler ortaya çıkarıldı.
Saniyenin Onda Biri Bile Önemli
Araştırmada, dış çekirdekten geçen sismik dalgaların her yıl tıpkı müddette istasyona ulaşmadığı belirlendi.
1977 yılı datalarıyla karşılaştırıldığında dalgaların 1982 ve 1983 yıllarında yaklaşık 0,1 saniye, 1988-1990 devrinde ise yaklaşık 0,15 saniye daha süratli ilerlediği tespit edildi. 1995 yılında ise değişimin yönü bilakis döndü ve dalgaların yaklaşık 0,15 ila 0,2 saniye daha yavaş hareket ettiği görüldü.
Dünya’nın içinde binlerce kilometrelik ara kat eden dalgalar açısından bu küçük vakit farklılıklarının kıymetli olduğu bedellendiriliyor. Araştırmacılar, sonuçların sismik dalgaların geçtiği bölgelerde vakit içinde yapısal değişimler yaşandığına işaret ettiğini belirtiyor.
Güney Pasifik’in Altında Farklı Bir Bölge Olabilir
Bilim insanları, sismik dalgaların güzergahındaki değişimleri açıklamak için dış çekirdekte hareketli ve farklı özelliklere sahip bir bölgenin bulunabileceğini kıymetlendiriyor.
Güney Pasifik’in altında, düşük enlemlerde 700 kilometreden fazla uzanan ve yaklaşık 100 kilometre kalınlığında sıra dışı bir yapının bulunabileceği kestirim ediliyor. Bu bölgedeki maddelerin hareket etmesi yahut vakit içerisinde özelliklerinin değişmesi, farklı tarihlerde ölçülen sismik dalga suratlarındaki değişimi açıklayabilecek muhtemel sistemler arasında gösteriliyor.
Dış Çekirdeğin Hareketleri Manyetik Alan İçin Önemli
Dünya’nın dış çekirdeğinin büyük kısmını sıvı demir ve başka metaller oluşturuyor. Bu sıvı metallerin hareketleri, gezegenin manyetik alanının oluşmasını sağlayan temel süreçlerden biri olarak kabul ediliyor.
Dış çekirdekteki hareketliliğin daha düzgün anlaşılması, Dünya’nın manyetik alanının nasıl meydana geldiği ve vakit içinde nasıl değiştiği konusunda da yeni bilgiler sağlayabilir.
Dünya’nın manyetik alanı, Güneş’ten gelen yüksek güçlü yüklü parçacıkların kıymetli bir kısmını engelleyerek gezegen için doğal bir muhafaza kalkanı oluşturuyor. Bu sebeple çekirdeğin derinliklerinde meydana gelen hareketlerin ortaya çıkarılması, sırf Dünya’nın iç yapısının değil, gezegenin ömrü destekleyen şartlarının anlaşılması açısından da değer taşıyor.
İlk yorum yapan olun