BEUN Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Fırat Üniversitesi’nden Arş. Gör. Elif Akgün ve Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mustafa Softa ile birlikte yürüttükleri kapsamlı bir araştırma sonucunda, Orta Anadolu Tektonik Geçiş Bölgesini inceleyen bir makale yayımladılar. Bu çalışma, entegre jeodezik (GNSS ve InSAR) bilgilerle sismik bilgileri birleştirerek, Anadolu’nun doğusu ve batısı ortasındaki farklı istikametli yer hareketlerini ortaya koyuyor. Araştırmada, Karadeniz Ereğli’den başlayıp Ankara ve Antalya’ya uzanan bir gerinim zonunun varlığı vurgulanarak, bu hareketlerin milyonlarca yıl içinde kıta parçalanmasına yol açabileceği tabir ediliyor.
Türkiye’nin genel olarak batıya yanlışsız ilerlediği bilinen bir gerçek olsa da, ayrıntılı tahliller Ankara’nın doğusunun kuzeye, batısının ise güneye yanlışsız hareket ettiğini gösteriyor. Bu zıt istikametli hareketler, haritada besbelli bir geçiş kuşağı oluşturuyor ve bu çizgi üzerinde geçmişte küçük sarsıntılar meydana gelmiş. Uzun vadede, bu gerinim birikiminin devam etmesi halinde Anadolu’nun doğu ve batı kısımlarının birbirinden ayrılması ihtimali gündeme geliyor. Ayrıyeten, Kuzey Anadolu Fayı’nın tesiriyle bu çizgi, ‘S’ halinde bir bükülme sergiliyor ve bu sürecin 4,5 milyon yıl sürdüğü iddia ediliyor.
Anadolu’daki Fay Sınırlarının Etkileşimleri
Gerinim zonunun Karadeniz Ereğli’de Kuzey Anadolu Fayı ile birleşerek oluşturduğu yapı, bölgenin jeolojik evrimini aydınlatıyor. Bu sınır üzerindeki hareketler devam ederse, Ereğli burnunun Karadeniz’e hakikat ilerlemesi ve hatta Anadolu’nun ikiye bölünmesi üzere senaryolar mümkün hale gelebilir. Araştırmacılar, bu bulguların birinci sefer bu makalede detaylandırıldığını belirterek, memleketler arası bir mecmuada yayımlanmasının bilim dünyası için kıymetli bir adım olduğunu vurguluyorlar.
Doğu Anadolu Fayı’nın kuzeyden gelen hareketi ve Afrika ile Arap plakalarının etkileşimleri de inceleniyor. Afrika kıtasının yılda 6 milimetre kuzeye kayması ve Arap plakasının 1,8 santimetrelik suratı, uzun müddette büyük değişikliklere yol açıyor. Bu dinamikler sonucunda, Doğu Anadolu Fayı’nın yapısı değişerek Kuzey Anadolu Fayı ile birleşme eğilimi gösterebilir, bu da Hatay bölgesinde yeni jeolojik oluşumlara neden olabilir.
Gerinim Çizgisinin Uzun Vadeli Etkileri
Gerinim sınırının yakın gelecekte büyük bir tehdit oluşturmadığı düşünülüyor, çünkü şimdiye kadar kaydedilen sarsıntılar ekseriyetle 3-4 büyüklüğünde kalmış. Fakat, bu güç birikimi milyonlarca yıl içinde artarak daha büyük kırılmalara yol açabilir. Araştırmaya nazaran, orta bölgedeki gerinim suratları yılda birkaç milimetre olsa da, jeolojik süreçler devam ettikçe Anadolu’nun yapısında esaslı değişiklikler gözlemlenebilir.
