Geleneksel olarak, arkeoloji zihnimizde tozlu antik kentler ve geçmiş medeniyetlerin izlerini aramakla ilişkilendirilir. Lakin bilim, bu disiplini beklenmedik bir alana taşıdı: uzay.
1998’den beri yörüngede dönen Memleketler arası Uzay İstasyonu (UUİ), 23 farklı ülkeden 270’den fazla astronota konut sahipliği yaptı.
Yer çekimsiz bir ortamda, sonlu kaynaklarla ve daima bir hareket halinde yaşamak, insanları Dünya’daki alışkanlıklarından büsbütün farklı davranışlar sergilemeye zorladı. Bu durum, UUİ’yi eşsiz bir “uzay gemisi medeniyeti” haline getirdi.
ARKEOLOJİ PROJESİ BAŞLADI
İnsanların bu yeni ve kuvvetli ortama nasıl adapte olduğunu anlamak isteyen bilim insanları, Memleketler arası Uzay İstasyonu Arkeoloji Projesi’ni başlattı.
Proje kapsamında, astronotların istasyondaki ömür alanlarını, uzayda yaşamanın kültürel ve toplumsal boyutlarını anlamaya çalışıyor.
Bilim insanları, arkeolojide kullanılan ve kürekle çukur açma testi denen bir tekniğe başvurdu.
Bu metotta bir hafriyat alanında muhakkak aralıklarla çukurlar açılarak tarihi yapıtların dağılımı saptanıyor.
Ardından daha fazla kalıntı barındırdığı düşünülen çukurlarda daha kapsamlı çalışmalar yapılıyor.
UUİ’de çukur kazmak pek mümkün olmadığı için proje grubu 2022’de istasyonda 6 bölge seçerek astronotlardan iki ay boyunca her gün bu alanların fotoğrafını çekmesini istedi.
Uzay aracındaki materyaller de tarihi eser olarak değerlendirildi. Bu bölgelerin ikisine dair bulgular, PLOS One isimli hakemli mecmuada yayınlanan bir makalede açıklandı.
TARİHİ ESERLER FOTOĞRAFLARLA KARŞILAŞTIRILDI
Alanlardan biri ekipman bakımına ayrılırken oburu de tuvaletle antrenman ekipmanlarının yakınında yer alıyor.
Araştırma takımı kendi geliştirdikleri bir görsel tahlili programıyla, artırılmış gerçeklik başlığı, yapışkanlı not kağıdı, kalem ve eldiven üzere toplamda 5 bin 438 “tarihi eser” belirledi.
Ardından bilim insanları bunları astronotların çektiği fotoğraflarla karşılaştırarak alanların nasıl kullanıldığını tespit etmeye çalıştı.
SONUÇLAR ŞAŞIRTICI
Sonuçlar UUİ’deki alanların gayesi dışında kullanıldığını gösteriyor. Örneğin tuvalet ve idman ekipmanının yakınındaki alana şahsî bakım gereçleri ve nadiren kullanılan bir bilgisayar konmuştu.
Ekipman bakımına ayrılan alan da benzeri formda depo olarak kullanılırken, kendi hedefine hizmet etmiyordu.
Henüz birinci basamaklarındaki çalışma, insanların büsbütün yabancı bir ortama nasıl adapte olduğunu ortaya koyuyor.
Ayrıca, araştırma arkeolojik sistemlerin yeryüzüyle sonlu kalmak zorunda olmadığını da gösterirken, bulgular ileride yapılacak istasyonların dizaynında işe yarayabilir.
