Parkinson hastalığında halüsinasyon ve hafıza meselelerinin biyolojik sistemlerini araştıran bilim insanları, hastaların büsbütün uyanık oldukları sırada beyinlerinde uykuya benzeyen yavaş elektriksel dalgaların oluştuğunu belirledi. Science Translational Medicine mecmuasında 11 Kasım 2026’da yayımlanan çalışma, bu dalgaların halüsinasyonlar ve bilişsel performansın azalmasıyla bağlantılı olabileceğini ortaya koydu.
Beyinde dopamin üreten hudut hücrelerinin kaybıyla ilerleyen Parkinson hastalığı, titreme, kas sertliği ve hareketlerde yavaşlama üzere motor belirtilerin yanında hafıza, dikkat ve algılama sıkıntılarına da yol açabiliyor. Yeni bilimsel çalışma, bu motor dışı belirtilerle alakalı olabilecek uyku gibisi beyin aktivitesine odaklandı.
114 kişinin beyin aktivitesi incelendi
Araştırmacılar, bunama tanısı bulunmayan 84 Parkinson hastası ile 30 sağlıklı yaşlı bireyin beyin aktivitesini elektroensefalografi (EEG) usulüyle kaydetti. Parkinson hastalarından 37’sinde, etrafta bulunmayan bir kişinin varlığını hissetme yahut görsel yanılsama yaşama üzere halüsinasyon tecrübeleri bildirildi.
Araştırma, Fosco Bernasconi ve çalışma arkadaşları tarafından yürütüldü; 11 Kasım 2026 tarihinde Science Translational Medicine mecmuasında yayımlandı. Makalenin DOI numarası 10.1126/scitranslmed.aec1215.
Beyin uyanıkken uyku gibisi dalgalar oluşuyor
Göz kırpma tahlilleri iştirakçilerin kayıt mühletinin yüzde 94’ünden fazlasında uyanık olduklarını gösterdi. Buna karşın Parkinson hastalarının beyinlerinde sağlıklı iştirakçilere kıyasla daha sık uykuya benzeyen yavaş elektriksel dalgalar kaydedildi.
Bu bulgu, beynin bütünüyle uykuya geçtiği manasına gelmiyor. Bilim insanları, birtakım beyin bölgelerinin uyanıklık sırasında kısa periyodik olarak uykuya benzeyen elektriksel aktiflik gösterebildiğini kıymetlendiriyor.
Halüsinasyonlarda dalga genliği, hafızada dalga sıklığı öne çıktı
Halüsinasyon tecrübesi bildiren hastalarda teta ve delta frekansındaki yavaş dalgaların genliği başka Parkinson hastalarına ve sağlıklı iştirakçilere nazaran daha yüksekti. Teta aralığındaki uyku gibisi dalgaların daha sık ortaya çıkması ise çalışma belleği ve söz hatırlama testlerindeki daha düşük performansla alakalı bulundu.
Araştırma bu değişimler ile belirtiler arasında bağ kuruyor; dalgaların direkt halüsinasyona yahut hafıza kaybına sebep olduğunu kanıtlamıyor. Bu ayrım, sonuçların klinik değerlendirmesinde önem taşıyor.
EEG erken teşhis için bir biyobelirteç olabilir mi?
Araştırmacılar, uyku gibisi yavaş dalgaların Parkinson hastalığındaki motor dışı belirtileri izlemek açısından yeni bir biyobelirteç adayı olabileceğini belirtiyor. Bununla birlikte bu dalgaların hastalık başlamadan evvel saptanıp saptanamayacağı, uzun periyotlu takip çalışmalarıyla kıymetlendirilmek zorunda.
EEG’de gözlenen kelam konusu örüntü şu anda Parkinson’un erken teşhisinde doğrulanmış bir test değil. Ayrıyeten çalışma, bu aktiviteyi değiştirmenin halüsinasyonları ya da bilişsel meseleleri tedavi edeceğini göstermiyor.
Daha geniş araştırmalara gereksinim var
Sonuçların farklı hasta kümelerinde tekrarlanması, ilaçların ve uyku özelliklerinin tesirinin detaylı incelenmesi ve bulguların uzun vadede hastalık seyriyle karşılaştırılması gerekiyor. Çalışma, Parkinson’un sırf hareket bozukluklarıyla hudutlu olmayıp algılama ve düşünme süreçlerini de etkileyen karmaşık bir hastalık olduğunu vurguluyor.
