Çernobil Nükleer Santrali’nde 1986’da gerçekleşen felaketin üzerinden yaklaşık kırk yıl geçti. Beşerler bölgeyi terk ettikten sonra Çernobil Yasak Bölgesi, tabiatın kendine mahsus kurallarıyla adeta dev bir laboratuvara dönüştü. Bugün bilim insanları, bu bölgede yaşayan köpeklerin radyasyona maruz kalmanın uzun vadeli tesirleriyle nasıl başa çıktığını merak ediyor.
Bazı araştırmalar, köpeklerin jenerasyonlar uzunluğu süren radyasyon tesirleri nedeniyle evrimsel değişiklikler gösterebileceğini ileri sürüyor. Lakin öbür çalışmalar, bu hususun kesin bir sonuca varmadan evvel daha fazla bilgi gerektirdiğini belirtiyor. Bölgede beşerler yokken bitki ve hayvan popülasyonları bariz bir artış gösterdi; bu durum, radyasyonun tüm canlılar üzerinde nasıl bir tesiri olduğunu anlamak için yeni bilgileri gündeme getiriyor. 2025 yılında yapılan bir çalışmada, canlılarda kimi genetik hasarların tespit edildiği; ama bu hasarların tek başına evrimi kanıtlamadığını gösteriyor.
Genetik farklılıklar radyasyonun sonucu mu? 2024 yılında yayımlanan bir rapor, Çernobil içindeki ve dışındaki köpekler ortasında besbelli genetik ayrımlar olduğunu öne sürüyor. Fakat bilim insanları, bunun süratli bir evrim olarak mı yoksa daha karmaşık bir adaptasyon süreci mi olduğuna dair temkinli davranıyor. Şu an incelenen köpekler, felaketi yaşayan birinci jenerasyonların torunlarından etaplı olarak türedi; bu durum, radyasyon tesirlerinin bağlamında yeni bir jenerasyonun doğmasını tetikliyor. Evvelki çalışmalarda, Çernobil Şehri’nde yaşayan köpeklerin dünya genelindeki akrabalarından genetik olarak ayrıştığı ve en az 15 farklı aile çizgisi oluşturduğu belirlenmişti. Bu farklılıklar içsel benzerlikleri sürdürse de dış dünyayla olan bağlarda çeşitlilik gösteriyor.
Yine de bu değişimlerin direkt radyasyon kaynaklı mutasyonlara mı işaret ettiği, yoksa doğal seçilimle şekillenen karmaşık bir süreç mi olduğuna dair tartışmalar sürüyor. Şu ana dek elde edilen bulgular, genetik değişimlerin radyasyonla ilişkili mutasyonlarla birebir örtüşmediğini gösteriyor; zira canlılar ortasındaki evrimsel yol, çok daha karmaşık etkileşimler içeriyor. Fakat köpeklerin yepyeni atalarından birkaç jenerasyon uzakta olması, hangi değişimin doğal seçilim hangi değişimin radyasyon hasarı olduğunu ayırmayı güçleştiriyor.
Bilim insanları araştırmalarını derinleştirdikçe, radyasyonun uzun vadeli tesirlerinin yalnızca hayvanlar için değil beşerler ve bitkiler için de daha net anlaşılacağını öngörüyor. Bu nedenle gelecek mümkün felaketlere karşı tabiatın nasıl reaksiyon vereceğini anlamak ismine Çernobil’in köpekleri kilit bir örnek olarak bedellendiriliyor ve bu mevzudaki çalışmalar devam ediyor.
