Bilim dünyası, doğaüstü olaylar ve gizemli anlatılar karşısında ekseriyetle rasyonel açıklamalar sunarak mevzuyu psikolojinin hudutları içine dahil eder. İnsanların neden açıklanamayan varlıklara inandığı ya da beynin hangi şartlarda yanılsamalar ürettiği üzerine ağırlaşan koca bir akademik alan mevcut.
Profesör Chris French gibi isimler de mesleklerini büsbütün bu gizemli olayların ardındaki insan psikolojisini deşifre etmeye adamış durumda. Fakat mantığın, formüllerin ve kesin bilgilerin hâkim olduğu bir araştırma laboratuvarının tam ortasında bir hayalet öyküsü filizlendiğinde, işler bilim insanları için bile karmaşık bir hal alabiliyor.
Bilgisayar bilimci ve mühendis Vic Tandy‘nin bizzat yaşadığı tecrübe, tam olarak bu çeşitten bir bilimsel çıkmazı gözler önüne seriyor. Olay, internetin dünyayı süratle değiştirdiği, Bill Gates’in teknoloji dünyasına taraf verdiği ve dijitalleşmenin tepe yaptığı 1998 yılında, bir tıbbi ekipman laboratuvarında meydana geldi. Çağdaş bilimin göbeğindeki bir araştırma merkezinin, Orta Çağ’dan kalma karanlık bir efsaneyle çalkalanması birinci etapta kulağa epeyce ironik geliyordu.
Psikoloji uzmanı Chris French, insanların zihinsel önyargılarının ve beklentilerinin paranormal tecrübeleri direkt tetiklediğini savunuyor. Ona nazaran bir kişinin doğaüstü güçlere inanma eğilimi, onun sıra dışı durumlarla müsabaka ihtimalini besbelli biçimde yükseltir. Esasen bu nedenle anlatılan gölgeler yahut hayaletler hiçbir vakit günümüz modasına uygun kıyafetlerle değil, daima geçmiş devirlerin çizgileriyle tasvir edilir. Ancak problem büsbütün somut datalara dayanan bilim insanlarının dünyası olduğunda, bu açıklama tek başına kâfi olmuyor.
Tandy ile tıpkı çatı altında çalışan öteki araştırmacılar, bir müddettir odalarda tuhaf bir atmosferin hakim olduğunu fısıldıyordu. Hatta işçiden biri, koridorda karşılaştığı karanlık bir silüet nedeniyle binayı ivedilikle terk etmişti. Bir öbür çalışan ise birdenbire gelen ağır bir depresyon hissiyle irkildiğini paylaşıyordu. Laboratuvardaki bir mühendisin, Tandy’nin çabucak yanında durduğunu varsayarak konuşmaya başlaması ve başını çevirdiğinde onun odanın uzak bir köşesinde olduğunu görmesi ise içerideki tansiyonu yeterlice tırmandırdı.
Vic Tandy, başlangıçta tüm bu anlatılanları ağır çalışma saatlerinin getirdiği yorgunluğa ve aygıtların mekanik gürültülerine bağlıyordu. Bu aralıklı duruş, kendisinin gece geç saatte laboratuvarda yalnız kaldığı o ana dek sürdü. Çalışma arkadaşlarının bahsettiği ağır kasvet ve huzursuzluk hissi, apansız Tandy’nin de üzerine çöktü. Duvarların daraldığını hissediyor, durup dururken soğuk terler döküyordu. Tam o esnada, görüş açısının çabucak kenarında kendisini dikizleyen gölge gibisi bir karaltı belirdi. Tetikte bir biçimde o tarafa atılım yaptığında ise figür apansız gözden kayboldu. Tandy, o saniyelerde hissettiği ağır kaygıyı daha sonra anlatırken donup kaldığını gizlemiyordu.
Bir eskrim kılıcının arkasındaki akustik gerçek
Ertesi gün Tandy, yaklaşan bir turnuva öncesinde laboratuvardaki tezgahın üzerinde eskrim kılıcını onarmaya koyuldu. Metal gövdeyi sabitlemek gayesiyle mengeneye sıkıştırıp kısa müddetliğine odadan ayrıldı. Döndüğünde gördüğü görüntü karşısında büyük bir şaşkınlık yaşadı; kılıç güya görünmez bir güç tarafından sarsılıyormuş üzere üst aşağı titriyordu. İşte bu şok dalgası, yerini süratlice bilimsel bir merak dalgasına bıraktı.
Metal kılıç durduk yere hareket ediyorsa, ortamda çıplak gözle seçilemeyen ve kulakla algılanamayan fizikî bir güç dalgası bulunmalıydı. Tandy, kılıcı odanın farklı noktalarına taşıyarak titreşimin şiddetini ölçtü ve merkeze gerçek ilerledikçe hareketin doruğa ulaştığını saptadı. Bu durum, laboratuvarda bir “duran dalga” meydana geldiğini net biçimde kanıtlıydı. Odanın havalandırma fanı, insan kulağının işitemeyeceği kadar düşük bir frekansta, tam 19 Hertzlik bir ses altı dalga, yani infrasound yayıyordu. Duvarlara çarpıp geri dönen bu ses dalgaları odanın tam ortasında birleşerek güçlü, görünmez bir titreşim alanı inşa ediyordu.
Araştırmanın en çarpıcı tarafı, 19 Hertzlik bu özel frekansın insan anatomisi üzerindeki direkt fizikî yan etkileriydi. Bu seviyedeki görünmez dalgalar göz kürelerini yavaşça titreterek görüş alanının hudutlarında temelsiz gölgeler oluşmasına sebebiyet veriyordu. Tıpkı vakitte kalp ritmini değiştiriyor ve beyne direkt acil tehlike sinyalleri göndererek durup dururken ani bir panik ile depresyon dalgası yaratıyordu.
Tandy, hissettiği derin kaygının aslında laboratuvardaki başka kıssaların zihninde büyüttüğü bir illüzyon olduğunu kavradı. Günün sonunda, laboratuvarı esir alan hayalet aslında büsbütün gerçekti; fakat bu varlık eski bir ruhun gölgesi değil, fiziğin kolay bir oyunundan ibaretti. Havalandırma fanı büsbütün kapatıldığında, laboratuvarın gizemli konuğu de bir daha gelmemek üzere ortadan kayboldu.
